Danh sách này quan trọng ngang danh sách dấu hiệu. Nhiều việc trong đây được làm với thiện chí thật, được truyền lại trong nhà nhiều đời, và chúng lấy đi đúng thứ quý nhất là thời gian.
Những việc nào tuyệt đối không làm
- Không cạo gió, không giác hơi
- Không chích máu đầu ngón tay
- Không cho ăn uống
- Không cho uống bất cứ thuốc nào
- Và không để người bệnh nằm chờ xem có đỡ không
Sáu việc này đều làm mất thời gian mà không giúp được gì.
Vì sao chích máu đầu ngón tay lại không nên
- Vì nó không tác động được tới chỗ vấn đề đang xảy ra trong não
- Trong khi thời gian dùng để làm việc đó là thời gian không lấy lại được
- Việc duy nhất có ích lúc này là gọi cấp cứu
- Làm việc kia rồi mới gọi là đã mất mấy phút
- Mục thứ hai là cái giá thật
Mục cuối là cách tính đúng, và mấy phút đó có ý nghĩa thật trong bệnh này.
Vì sao không cho uống thuốc huyết áp
- Vì việc điều chỉnh huyết áp trong tình huống này phải do người có chuyên môn quyết định
- Sau khi biết đang gặp loại đột quỵ nào
- Tự cho uống có thể gây hại tuỳ trường hợp
- Kể cả khi đó là thuốc người bệnh vẫn uống hằng ngày
- Mục thứ hai là điều kiện chưa có ở nhà
Mục cuối là trường hợp hay gặp nhất, và nó cũng nằm trong lệnh cấm.
Người nhà nên làm gì thay vào đó
- Gọi cấp cứu, ghi giờ khởi phát
- Cho nằm nghiêng nếu nôn hoặc lơ mơ, giữ đường thở thông
- Chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng
- Và ở bên cạnh quan sát
- Sáu việc đó có ích thật
Danh sách này nên được nhớ cùng lúc với danh sách cấm, vì người ta cần một việc để làm.
Về việc vì sao các cách dân gian vẫn được làm
- Chúng quen thuộc, làm được ngay, và cho người nhà cảm giác đang làm gì đó
- Trong nhiều tình huống khác chúng vô hại
- Nhưng ở đây cái hại không nằm ở bản thân việc làm mà ở thời gian bị lấy đi
- Đó là kiểu tác hại khó thấy nhất
- Mục đầu là lý do tâm lý
Mục thứ ba là cách giải thích đúng, và nó thuyết phục hơn là cấm đoán suông.
Về việc gọi cấp cứu chính là việc làm gì đó
- Người nhà cần một việc để làm trong lúc hoảng, và gọi cấp cứu chính là việc đó
- Sau khi gọi thì còn năm việc nữa trong danh sách nên làm
- Đủ để tay chân có việc mà không gây hại
- Nói cho cả nhà biết trước danh sách này là cách tốt nhất
- Mục thứ hai là phần giải quyết nhu cầu tâm lý
Mục cuối là việc nên làm lúc bình thường, và nó quyết định phản xạ lúc khẩn.
Về việc đừng tự chở đi bằng xe máy
- Người yếu một bên hoặc lơ mơ không ngồi vững được trên xe máy
- Nguy cơ ngã trên đường là có thật và làm mọi chuyện tệ hơn nhiều
- Nếu bắt buộc phải tự đi thì dùng ô tô và có người giữ
- Nhưng gọi cấp cứu vẫn là lựa chọn được khuyến cáo
- Mục thứ hai là rủi ro cụ thể
Mục thứ ba là phương án dự phòng, và nó chỉ dành cho nơi thật sự không có cấp cứu.
Về việc đừng lay mạnh hoặc cố dựng dậy
- Không lay, không tát, không cố dựng người bệnh đứng lên đi lại
- Không nhét vật gì vào miệng, kể cả khi có co giật
- Cho nằm nghiêng và giữ an toàn xung quanh là đủ
- Quan sát và ghi lại nếu có gì thay đổi
- Mục thứ hai là việc rất hay bị làm sai
Mục thứ ba là việc đúng cần làm, và nó đơn giản hơn nhiều so với những việc bị cấm.
Về việc đừng chờ người khác về quyết định
- Không chờ con cái về, không chờ hỏi ý kiến người ở xa
- Gọi cấp cứu trước rồi báo cho người nhà sau
- Thứ tự đó là thứ tự đúng và nó cứu được thời gian
- Không ai trách người gọi cấp cứu sớm cả
- Mục đầu là tình huống rất hay gặp
Mục thứ ba là quy tắc gọn, và nó dễ nhớ vào lúc luống cuống.
Về việc đừng tìm trên mạng trong lúc đó
- Mấy phút tra mạng để xác nhận có phải đột quỵ không là mấy phút mất trắng
- Ba dấu hiệu đã đủ để quyết định gọi
- Gọi nhầm không mất gì; tra mạng rồi mới gọi thì mất thời gian thật
- Đọc bài này lúc bình thường, đừng đọc lúc đang có chuyện
- Mục thứ ba là phép cân nhắc
Mục cuối là cách dùng cả site này cho đúng, và nó đặc biệt đúng ở chuyên mục này.
Về việc nói trước với cả nhà
- Kể cho người lớn tuổi trong nhà về ba dấu hiệu và về danh sách cấm
- Nói cả với người giúp việc hoặc người hay ở nhà cùng
- Dán số cấp cứu và địa chỉ nhà ở chỗ dễ thấy
- Người có mặt lúc đó chưa chắc là người đã đọc bài này
- Mục thứ ba là việc làm trong năm phút
Mục cuối là lý do phải nói ra, và nó là phần quan trọng nhất của việc chuẩn bị.
Ba câu khi thấy máu
- Máu chảy ở đâu ra
- Chảy bao nhiêu và trong bao lâu
- Vì sao lần này lại chảy
- Mọi việc trong danh sách cấm đều là cố trả lời ba câu này tại nhà
- Và ở chuyên mục này thì không câu nào trả lời được tại nhà cả
Hai mục cuối là cách nhìn gọn nhất về toàn bộ danh sách cấm.
Làm gì trong mười phút đầu
- Gọi cấp cứu 115 ngay khi thấy một dấu hiệu
- Ghi giờ lần cuối người đó còn hoàn toàn bình thường
- Cho nằm nghiêng nếu nôn hoặc lơ mơ, nới lỏng quần áo
- Lấy sẵn danh sách thuốc đang dùng và giấy tờ tuỳ thân
- Không làm bất cứ việc nào trong danh sách cấm
Dòng cuối tóm cả bài, và bốn dòng trên đủ để tay chân có việc mà không gây hại.
Gọi cấp cứu ngay, đừng chờ
- Méo một bên mặt, yếu một bên tay, hoặc nói khó
- Đau đầu dữ dội đột ngột khác hẳn mọi lần
- Đột ngột mờ mắt, chóng mặt dữ dội, hoặc tê một bên người
- Lơ mơ, gọi không tỉnh, hoặc co giật
- Dấu hiệu vừa xuất hiện rồi tự hết — vẫn gọi
Gọi trước, rồi mới làm những việc còn lại — đó là thứ tự duy nhất đúng trong cả chuyên mục.
Câu hỏi thường gặp
Những việc nào tuyệt đối không làm?
Không cạo gió, không giác hơi, không chích máu đầu ngón tay, không cho ăn uống, không cho uống bất cứ thuốc nào, và không để người bệnh nằm chờ xem có đỡ không. Sáu việc này đều làm mất thời gian mà không giúp được gì.
Vì sao chích máu đầu ngón tay lại không nên?
Vì nó không tác động được tới chỗ vấn đề đang xảy ra trong não, trong khi thời gian dùng để làm việc đó là thời gian không lấy lại được. Việc duy nhất có ích lúc này là gọi cấp cứu.
Vì sao không cho uống thuốc huyết áp?
Vì việc điều chỉnh huyết áp trong tình huống này phải do người có chuyên môn quyết định sau khi biết đang gặp loại đột quỵ nào. Tự cho uống có thể gây hại tuỳ trường hợp.
Người nhà nên làm gì thay vào đó?
Gọi cấp cứu, ghi giờ khởi phát, cho nằm nghiêng nếu nôn hoặc lơ mơ, giữ đường thở thông, chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng, và ở bên cạnh quan sát. Sáu việc đó có ích thật.