Nhìn qua thì đều là vết đỏ hay tím trên da. Nhưng chấm li ti và mảng bầm nói về hai chuyện khác nhau, và có một phép thử đơn giản để phân biệt ngay tại nhà.
Chấm xuất huyết là gì
- Là những chấm đỏ hoặc tím rất nhỏ trên da
- Thường nhiều chấm cùng lúc
- Hay gặp ở cẳng chân
- Đặc điểm quan trọng nhất là chúng không mất đi khi ấn lên
- Mục thứ hai là điểm khác với một nốt đơn lẻ
Mục thứ tư là dấu hiệu nhận biết chính, và nó kiểm được ngay không cần dụng cụ.
Mảng bầm là gì
- Là mảng tím hoặc xanh lớn hơn
- Thường do máu tụ lại dưới da sau va đập
- Mảng bầm đổi màu dần qua vài ngày
- Và thường có một lý do rõ ràng đi kèm
- Mục thứ ba là đặc điểm dễ nhận nhất
Mục cuối là chỗ đáng chú ý, và khi không có lý do nào thì câu chuyện khác đi.
Phân biệt bằng cách nào
- Ấn nhẹ lên vết đó
- Vết đỏ do giãn mạch thông thường sẽ nhạt đi rồi trở lại
- Chấm xuất huyết thì không đổi khi ấn
- Đây là phép thử đơn giản nhưng chỉ dùng để mô tả
- Không dùng để kết luận
Hai mục cuối là ranh giới, và giữ đúng ranh giới đó là cách dùng bài này cho đúng.
Cái nào đáng lo hơn
- Nhiều chấm xuất huyết xuất hiện cùng lúc mà không có va đập nào giải thích được thì đáng đi khám sớm
- Mảng bầm sau va đập rõ ràng thì thường ít đáng lo hơn
- Nhưng vẫn cần để ý nếu nó xuất hiện quá dễ
- Hai vế đó phải giữ cùng lúc
- Mục đầu là trường hợp cần đi sớm
Mục thứ ba là ngoại lệ của vế thứ hai, và nó có cả một bài riêng trong chuyên mục.
Về cách làm phép ấn cho đúng
- Ấn bằng đầu ngón tay, đủ lực để da trắng ra, rồi thả
- Có người dùng mặt kính trong suốt ấn lên để vừa ấn vừa nhìn
- Quan sát ngay lúc đang ấn, không phải sau khi thả
- Làm ở chỗ đủ sáng, dưới ánh sáng ban ngày thì rõ nhất
- Mục thứ ba là chi tiết quyết định
Mục cuối là điều kiện, và dưới đèn vàng thì rất khó nhìn màu.
Về màu sắc đổi theo thời gian
- Mảng bầm thường chuyển màu dần qua nhiều ngày rồi nhạt đi
- Chấm xuất huyết thường không theo trình tự đó
- Theo dõi vài ngày cho biết vết đó thuộc kiểu nào
- Nhưng có chấm xuất huyết nhiều thì đừng ngồi theo dõi, đi khám
- Mục thứ ba là cách quan sát
Mục cuối là ngoại lệ quan trọng, và nó đứng trên lời khuyên theo dõi.
Về vị trí xuất hiện
- Chấm xuất huyết hay xuất hiện ở cẳng chân và chỗ bị tì đè
- Mảng bầm do va đập thì ở chỗ hay va vào: cẳng chân, cánh tay, hông
- Bầm ở những chỗ khó va vào như lưng, bụng, mặt trong đùi thì đáng chú ý hơn
- Vị trí là manh mối, không phải bằng chứng
- Mục thứ ba là điều đáng nhớ
Mục cuối là ranh giới quen thuộc của cả chuyên mục này.
Về việc chụp ảnh lại
- Chụp ảnh vết đó dưới ánh sáng tự nhiên, có vật gì đó bên cạnh để biết kích thước
- Chụp lại sau vài ngày ở cùng điều kiện ánh sáng
- Ảnh cho người khám thấy được diễn tiến mà lời kể không diễn đạt nổi
- Ghi ngày chụp vào ghi chú
- Mục thứ hai là chi tiết làm ảnh so sánh được
Mục thứ ba là lý do nên chụp, và đây là loại dấu hiệu rất hợp với việc chụp ảnh.
Về bầm sau va đập bình thường
- Va vào cạnh bàn rồi bầm là chuyện bình thường
- Kích thước tương xứng với cú va, và nó mờ dần theo thời gian
- Không cần lo, cũng không cần làm gì đặc biệt
- Điều đáng để ý là khi vết bầm lớn hơn nhiều so với cú va
- Mục thứ hai là tiêu chí tương xứng
Mục cuối là dấu hiệu cần chú ý, và chữ tương xứng là chữ khoá của cả bài sau.
Về dấu hiệu đi kèm cần để ý
- Chảy máu chân răng khi đánh răng bình thường
- Chảy máu cam nhiều hơn trước
- Mệt mỏi kéo dài, sốt, hoặc sụt cân
- Có bất cứ dấu hiệu nào trong nhóm này kèm theo thì đi khám, đừng chờ
- Mục thứ ba là nhóm dấu hiệu toàn thân
Mục cuối là việc phải làm, và nhóm này đổi hẳn mức gấp của vết trên da.
Về việc đừng tự chẩn đoán bằng ảnh trên mạng
- Ảnh trên mạng không cho biết bối cảnh, bệnh sử, hay thuốc đang dùng
- Rất nhiều bệnh khác nhau cho hình ảnh ngoài da gần giống nhau
- So ảnh thường dẫn tới hoặc quá lo hoặc quá chủ quan
- Dùng bài này để mô tả cho đúng, rồi để người khám kết luận
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là cách dùng đúng, và nó là tinh thần của cả site.
Ba câu khi thấy máu
- Máu chảy ở đâu ra
- Chảy bao nhiêu và trong bao lâu
- Vì sao lần này lại chảy
- Ở chuyên mục này máu không chảy ra ngoài mà nằm lại dưới da
- Nên câu thứ ba — vì sao lại chảy — là câu quan trọng nhất
Hai mục cuối là điểm khác biệt của chuyên mục này so với chảy máu cam và tiêu hoá.
Làm gì trong mười phút đầu
- Ấn thử lên vết để xem nó có nhạt đi không
- Đếm xem có bao nhiêu vết và ở những vùng nào
- Nhớ lại có va đập nào giải thích được không
- Chụp một tấm ảnh dưới ánh sáng ban ngày
- Kiểm các dấu hiệu đi kèm: chảy máu chân răng, sốt, mệt bất thường
Năm việc này làm xong trong vài phút, và chúng là toàn bộ phần mình chuẩn bị được.
Đi khám ngay, đừng chờ
- Nhiều chấm xuất huyết xuất hiện cùng lúc mà không có lý do nào giải thích được
- Vết bầm lan rộng nhanh trong ngày
- Kèm sốt, kèm chảy máu ở chỗ khác, hoặc kèm mệt lả
- Đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh về máu đã biết
- Không rõ mình có thuộc trường hợp nào ở trên — thì đi
Khối này ở chuyên mục xuất huyết dưới da nói đi khám ngay chứ không phải cấp cứu, trừ khi có các dấu hiệu ở dòng ba.
Câu hỏi thường gặp
Chấm xuất huyết là gì?
Là những chấm đỏ hoặc tím rất nhỏ trên da, thường nhiều chấm cùng lúc, hay gặp ở cẳng chân. Đặc điểm quan trọng nhất là chúng không mất đi khi ấn lên.
Mảng bầm là gì?
Là mảng tím hoặc xanh lớn hơn, thường do máu tụ lại dưới da sau va đập. Mảng bầm đổi màu dần qua vài ngày và thường có một lý do rõ ràng đi kèm.
Phân biệt bằng cách nào?
Ấn nhẹ lên vết đó. Vết đỏ do giãn mạch thông thường sẽ nhạt đi rồi trở lại; chấm xuất huyết thì không đổi khi ấn. Đây là phép thử đơn giản nhưng chỉ dùng để mô tả, không dùng để kết luận.
Cái nào đáng lo hơn?
Nhiều chấm xuất huyết xuất hiện cùng lúc mà không có va đập nào giải thích được thì đáng đi khám sớm. Mảng bầm sau va đập rõ ràng thì thường ít đáng lo hơn, nhưng vẫn cần để ý nếu nó xuất hiện quá dễ.